Pomorze Gdańskie, IX 2025 (Gdańsk)

A to już widok na Dom Zdrojowy od strony Placu Przyjaciół Sopotu…



Na powyższej fotce widać też Zakład Balneologiczny (obecnie mieści się tu Wojewódzki Zespół Reumatologiczny).
Zakład ten powstał w 1903 roku na terenie zajmowanym wcześniej przez zakład kąpielowy Jerzego Haffnera (założyciel sopockiego kąpieliska). To właśnie komin tego zakładu pełnił funkcję latarni morskiej .



Nad głównym portalem ulokowane zostały rzeźby syreny i trytona oraz herb miasta (jeden z najstarszych w Sopocie).

dangol napisał(a):W sumie to nie wiem, w którym momencie plaża stała się już częścią Sopotu, a nie Gdańska. Nie miało to dla nas znaczenia, ważna była przyjemność ze spaceru .

Uwielbiam takie spacery brzegiem morza. Wiele lat temu wybraliśmy się do Sopotu, ale z drugiej strony - z Gdyni. Niestety nie udało nam się dojść do samego mola, bo po drodze złapał nas deszcz i musieliśmy uciekać z plaży. Do Gdyni wróciliśmy kolejką bardzo przemoczeni.

megidh napisał(a): Niestety nie udało nam się dojść do samego mola, bo po drodze złapał nas deszcz i musieliśmy uciekać z plaży. Do Gdyni wróciliśmy kolejką bardzo przemoczeni.

No cóż, pogoda zmienna jest. Nam też z powodu pojawienia się ulewy "groził" powrót do Gdańska kolejką, ale się udało. Zaczęło lać, gdy siedzieliśmy pod daszkiem, a ulewa na szczęście nie była długa .

Monciak (ulica Bohaterów Monte Cassino) to główna ulica Sopotu, popularny deptak wiodący od plaży do kościoła św. Jerzego. Nawet po wakacyjnym sezonie, ludzi spaceruje tu wielu.









Przy Monciaku stoi Krzywy Domek zbudowany w latach 2003-2004.



Wprawdzie byliśmy już nastawieni na przystanek obiadowy, ale ostatecznie inne miejsce wybraliśmy, całkiem przypadkowo zresztą.

A to Miś Wojtek, pomnik ustawiony w centrum Sopotu 1 września 2019 r. Pomysł stworzenia pomnika zrodził się wśród osób pragnących upamiętnić i oddać hołd polskim żołnierzom walczącym na zachodnim froncie II wojny światowej. Staraniem założonej przez nich fundacji przy ul. Bohaterów Monte Cassino (na skarpie przy prezbiterium kościoła garnizonowego św. Jerzego ) powstał pomnik umundurowanego niedźwiedzia siedzącego na skrzynce amunicyjnej z napisem „Żołnierzom”. Syryjski niedźwiedź został przygarnięty przez żołnierzy armii Andersa w Iranie. Żołnierze nazwali go Wojtkiem, przeszedł z nimi cały szlak bojowy i dosłużył się stopnia kaprala. Po wojnie został umieszczony w ogrodzie zoologicznym w Edynburgu, gdzie żył do 1963 r.

Gdy zobaczyliśmy szyld browaru miejskiego, nie było wątpliwości, że tu właśnie powinniśmy przysiąść . Piwko było pewne, ale jakieś konkrety z menu przecież też by się przydały…



Browar Miejski Sopot na Monciaku działa od 2014 roku, ale własne piwa zaczęto warzyć nieco później (ponoć wcześniej serwowano tu browarki z Kościerzyny). Teraz w Sopocie warzy się bodajże 5 rodzajów piwa. My wprawdzie gustujemy w gatunkach tradycyjnych, ipa czy ale to nie nasze smaki , jednakże jeśli do wyboru są deski degustacyjne (tu podają 4 kufelki o pojemności 0,2 l) to zazwyczaj na nie się decydujemy. Lubimy piwko pszeniczne, jednakże sopocka wersja nie znalazła u nas uznania, za dużo było w niej nut cytrusowych i kolendrowych. No ale to kwestia gustu, my wyrocznią nie jesteśmy.



Początkowo siedzieliśmy tuż przy barierkach tarasu, jednakże gdy w pewnym momencie lunęło jak z cebra, przenieśliśmy się do stolika w drugim rzędzie. Do była dobra decyzja, dzięki temu gdy na stół wjechały zamówione dania obiadowe, były zabezpieczone przed skąpaniem w deszczówce .



Trochę tu posiedzieliśmy, przeczekując oberwanie chmury i jeszcze ciut. Była więc okazja na zaglądnięcie do sali restauracyjnej oraz zobaczenia, jak wyglądają tutejsze tanki browarne.









Gdy wychodziliśmy, zamiast ulewy była mżawka. Dość dotkliwa, na szczęście mieliśmy kurki wystarczająco chroniące przed przemoknięciem przy takim deszczyku. Wcześniejszy pomysł, żeby jeszcze przejść się pod Operę Leśną, był jednak absurdalny .
Przez moment nawet zastanawialiśmy, czy nie wrócić do Żabianki kolejką trójmiejską . Nawet doszliśmy do stacji SKM-ki, ale ostatecznie uznaliśmy, że nie jesteśmy z cukru i możemy iść pieszo. Przeszliśmy na druga stronę Al. Niepodległości i powędrowaliśmy równoległą do niej, spokojną ul. Armii Krajowej. Pod koniec niestety trzeba było wrócić na ruchliwą aleję… Dobrze że na krótko, bo „naszą” ul. Czyżewskiego znów było przyjemnie, zwłaszcza że od jakiegoś czasu już nie padało . W nogach mieliśmy jednak prawie 16 km, dlatego uznaliśmy, że na ten dzień spaceru wystarczy. Tak więc, pobliski markecik i zaopatrzenie na wieczór, a kolejne przechadzki zostawiliśmy na następny dzień.

Spacer na bosaka po plaży - za to kocham nasze morze
W marinie przy sopockim molo ostatnio spała nasza Ewa jak wybrała się w listopadzie na kilkudniowy rejs po Zatoce

dangol napisał(a):...W nogach mieliśmy jednak prawie 16 km, ...

Niezła wyrypa. Wychodzi po jednym piwku na 4km.

Nadmierna wstrzemięźliwość (trzeba było nadrobić w pensjonatowym pokoju ), ale może to dobrze? Pamiętam taki czeski wypad sprzed lat, gdy po zakończeniu właściwej wycieczki, do miejsca noclegowego mieliśmy jakieś 3,5 km i na początku tej dojściówki zdecydowaliśmy, że będziemy wstępować na co nieco do każdej knajpki po drodze. Nie przewidzieliśmy, że jest ich tam siedem .

Kapitańska Baba napisał(a):
W marinie przy sopockim molo ostatnio spała nasza Ewa jak wybrała się w listopadzie na kilkudniowy rejs po Zatoce

Gdańsk – Stare Miasto i Główne Miasto

Poprzednim razem w tych częściach Gdańska byłam wtedy, co w Oliwie, czyli w roku 2012. Tamten spacer po Gdańsku taki mocno chaotyczny był. Nie mieliśmy wiele czasu, więc nie było szans na zobaczenie większości przepięknych miejsc, nawet gdybym była przygotowana na to, co warto zobaczyć. Szkoda, że Tony zaczął pokazywać na cropli swoje miasto dopiero kilka lat po tym, jak tam byłam … Może wówczas udałoby się zobaczyć ciut więcej? Ale już wtedy wiedziałam, że kiedyś koniecznie muszę wrócić!

Na tym wypadzie można było przeznaczyć cały dzień na przechadzkę po urokliwych miejscach Gdańska. Jednakże i tyle czasu było za mało, wielu fajnych miejsc nie zobaczyłam (ale też trzeba przyznać, że na intensywniejsze zwiedzanie chęci nie było ).

Po śniadaniu (ale niezbyt wczesnym) udaliśmy się stację SKM Żabianka-AWFiS, po kilkunastu minutach wysiedliśmy na Gdańsku Głównym.
Podziemnymi przejściami dotarliśmy do ul. Karmelickiej, od razu skręciliśmy w ul. Podbielańską.



Wkrótce minęliśmy kościół św. Józefa, nie zaglądając do niego.



Budowę kościoła i przyległego klasztoru rozpoczęli karmelici w latach 60. XV wieku. Obiekt miał być większy, ale nie udało się tego zrealizować (brak funduszy, wojny, religijne rozruchy). W czasach reformacji była to jedna z trzech gdańskich świątyń, w której odprawiano msze katolickie. Podczas II wojny światowej kościół i zabudowania klasztorne mocno ucierpiały. Odbudowa kompleksu trwała do 1970 roku, obecnie gospadarzami są oblaci

Od kościoła już tylko rzut beretem dzielił nas od Ratusza Staromiejskiego i Skweru Heweliusza.

Ratusz Starego Miasta wzniesiono w latach 1587-1589 w stylu niderlandzkiego manieryzmu. Zastąpił poprzedni ratusz z II połowy XIV. Od 1953 roku ratusz jest siedzibą instytucji kultury, obecnie Nadbałtyckiego Centrum Kultury.



Nieopodal ratusza mieszkał Jan Heweliusz, nic więc dziwnego że pobliski skwer nazwano jego imieniem i ustawiono na nim pomnik gdańskiego astronoma.



Jan Heweliusz pochodził z Gdańska, żył w latach 1611-1687 i przez większość życia był związany z miastem. Pochodził z zamożnej, niemieckojęzycznej, luterańskiej rodziny kupców i browarników. Pełnił funkcję miejskiego rajcy, a w ratuszu wynajmował część piwnic do składowania piwa z własnych browarów. Przede wszystkim był astronomem, matematykiem i konstruktorem przyrządów naukowych. W 1640 r. założył obserwatorium astronomiczne, w którym dokonał wielu obserwacji położeń planet, komet, gwiazd i Księżyca. W wyniku tych badań wydał w 1647 r. pracę „Selenografia”, w której opisał powierzchnię Księżyca i opublikował dokładne (jak na owe czasy) mapy. Zbudował największy wówczas na świecie teleskop długości 50 m. 28 stycznia 2006 przed Ratuszem Staromiejskim (w miejscu, w którym dawniej stały cztery kamienica należące do Heweliusza, na dachach których urządził swoje obserwatorium), podczas obchodów 395-rocznicy urodzin astronoma, odsłonięto jego pomnik z brązu, utrzymany w stylistyce późnego baroku. To naturalnej wielkości siedząca postać Heweliusza.



W 2009 autor pomnika zaprojektował mapę gwiaździstego nieba (ale fotki nie zrobiłam) na jednej ze ścian kamienicy przed pomnikiem, aby postać uczonego spoglądała na mapȩ nieba.

A to zegar słoneczny znajdujący się na Skwerze Heweliusza…

Zabytkowy Wielki Młyn wodny na sztucznej wysepce utworzonej przez rozwidlenie Kanału Raduni…



Pierwszy młyn zbudowano w tym miejscu już w 1364 roku, niestety spłonął częściowo w roku 1391. Na początku XV wieku został rozbudowany do dzisiejszych rozmiarów. Młyn był istotną częścią gospodarki gdańskiego komturstwa Krzyżaków, pobierali oni opłaty za mielenie mąki. Młyn został w 1454 roku opanowany przed gdańszczan należących do antykrzyżackiego Związku Pruskiego. Przywilejem Kazimierza Jagiellończyka młyn został przekazany gdańszczanom. W 1836 r. młyn został zmodernizowany przez dzierżawiącego obiekt radcę Jakuba Witta. W 1880 r. zainstalowano napęd turbinowy, działający aż do zniszczenia w 1945 r. Po wojnie zniszczony młyn (zachowały się ściany zewnętrzne) odbudowano w latach 60.XX z przeznaczeniem na obiekt kulturalny, w 1993 r. zaadaptowano go na halę targową, zamkniętą w 2016 r. W grudniu 2016 młyn przekazano na potrzeby pobliskiego Muzeum Bursztynu w Gdańsku, z trudem mieszczącego się w swojej siedzibie w Zespole Przedbramia. Po remoncie, od lipca 2021 r. mieści się tu Muzeum Bursztynu (nie byliśmy, tego mi trochę szkoda, chociaż bursztynowej biżuterii nie noszę).





(rok 2012)

Kościół św. Katarzyny kiedyś pięknie pokazał i opisał Tony (gdansk-i-wojewodztwo-pomorskie-t56105-30.html#p2187246), znalazł się też w relacji Kulek (male-i-duze-po-polsce-podroze-brzegiem-baltyku-2015-t49543-105.html#p1674186). Uznałam, że powinien być też i u mnie, nawet jeśli w mocno uproszczonej wersji w stosunku do tego, co zobaczyłam.



(fotka z 2012)

Pierwsza świątynia w tym miejscu mogła powstać przypuszczalnie już w 997 roku i mieć związek z początkami chrześcijaństwa na ziemiach polskich, wtedy św. Wojciech miał odwiedzić Gdańsk i ochrzcić znaczną część mieszkańców grodu. Tak wczesne istnienie miejsca katolickiego kultu może potwierdzić odkrycie w tym miejscu (w 1986 r.) prymitywnych trumien z X wieku ( fragmenty pradawnego cmentarza można zobaczyć o obecnie istniejącej świątyni, w krypcie za baptysterium). Tradycja głosi, że drugi kościół zbudowany został w tym samym miejscu w 1185 r. na zlecenie księcia Subisława. Istnienie świątyni w 1227 roku potwierdzają źródła historyczne, jest to więc najstarszy kościół parafialny na gdańskim Starym Mieście. Historycy nie są pewni, czy w chwili powstania świątynia była jeszcze drewniana czy już murowana, za to dzięki badaniom archeologicznym wiadomo, że fundamenty kościoła św. Katarzyny pochodzą z XIII wieku. Do obecnej formy rozbudowany na przełomie XIV i XV wieku. Od 1525 roku aż do roku 1945 należała do protestantów, następnie przejęli ją karmelici.

(fotka z 2012)

Wieża ma wysokość 76 m (44 m do nasady hełmu). Zbudowano ją w II połowie XV wieku, w 1634 roku została zwieńczona barokowym hełmem. O pechu tej wieży szczegółowo pisał Tony, teraz tylko krótko: pożar z 1905 r. po uderzeniu pioruna, kolejny pożar podczas walk o miasto w 1945 r., no i jeszcze pożar w 2006 r. podczas remontu dachu.

(fotka z 2012)

(fotka z 2012)

Po II wojnie światowej kościół kilkukrotnie remontowano.
O carillonie, zamontowanym na wieży, wspominał już Tony. Pierwszy carillon umieszczono w 1575 r., zdjęto w 1634 r. w trakcie wymiany zegara i dachu wieży. Drugi carillon, liczący 35 dzwonów zamontowano w 1738 r. i przetrwał do pożaru w 1905 r. Trzeci carillon działał w latach 1910-1942, został wywieziony przez Niemców celem przetopienia (jednak 28 gdańskich dzwonów przetrwało wojnę i zostało zamontowanych w Kościele Mariackim w Lubece ). Obecny instrument (z 37 dzwonami) pojawił się na wieży w 1989 roku, a w roku 1998 poszerzony został o kolejne 12 dzwonów. Dodano jednocześnie klawiaturę do gry ręcznej, dzięki czemu stał się największym koncertowym carillonem w Europie Środkowej. W 2013 roku zainstalowano pięćdziesiąty dzwon Katarzyna, ostatni i największy z dzwonów carillonu. Gdańskiego instrumentu składającego się z zestrojonych ze sobą dzwonów niestety nie widziałam, ale kojarzy mi się z dzwonkami w drezdeńskim Zwingerze…

Sporo fotek z wnętrza znajdziecie we wspomnianej wcześniej Kulkowej relacji (jest tam m.in. baptysterium, którego nie uwieczniłam), a poniżej będą te, które ja zrobiłam we wrześniu.





Kaplica św. Katarzyny Aleksandryjskiej…



Późnogotycki ołtarz Koronacji Najświętszej Marii Panny, ufundowany około 1515 przez cech rzeźników dla własnej kaplicy, po powojennej odbudowie do 1984 zastępujący ołtarz główny.



Barokowa ambona z elementami późnorenesansowymi została ukończona w 1639 r. (zastąpiła starszą gotycką i następną po niej, renesansową z 1569 r.). Ambona została ozdobiona postaciami: Chrystusa z barankiem na ramionach, św. Piotra z kluczami w dłoni, św. Pawła i św. Tomasza. Na balustradzie schodów przedstawione są sceny: Chrystus w świątyni i Jezus nad jeziorem Genezaret. Obok na balustradzie personifikacje cnót: siły, wstrzemięźliwości, pobożności i czystości. Na ściankach ambony: czterej Ewangeliści wraz symbolistycznymi postaciami wiary, miłości, sprawiedliwości i prawdy. Nad amboną baldachim zwieńczony rzeźbą anioła.





Szczególnym zabytkiem kościoła jest znajdujący się tam obraz Matki Boskiej Bołszowieckiej przeniesiony po II wojnie światowej (początkowo do Krakowa, w Gdańsku jest od 1966 r.) z Sanktuarium w Bołszowcach pod Haliczem, w dawnym województwie stanisławowskim. No ale jego też nie mam na fotce…

W świątyni znajduje się płyta nagrobna Jana Heweliusza ( niestety zdjęcie mi nie wyszło ) i poświęcone mu epitafium.
Mnóstwo informacji o kościele znajdziecie na stronie http://www.gdansk.karmelici.pl/

Skoro jesteśmy blisko, to zaglądniemy do bazyliki św. Brygidy. Przy okazji, od tej strony mamy świetny widok na szczyty tylnej elewacji kościoła św. Katarzyny, pokazanego w poprzednim odcinku.





Przed wyjazdem z Wrocławia oglądaliśmy w telewizji wiadomości o kolejnej karze za zamontowanie w 2023 roku paneli fotowoltaicznych na dachu kościoła św. Brygidy. Konserwator zabytków już wcześniej wydał decyzję dotyczącą usunięcia paneli, miało to nastąpić do końca 2024 roku. Paneli nie zdjęto, grzywna 5000 zł została uiszczona. Termin wykonania kolejnej decyzji o demontażu paneli minął w sierpniu 2025, co z kolejną grzywną, nie wiem. Ponoć pod koniec ubiegłego roku część paneli zdemontowano (Tony, potwierdzasz?).
Z poziomu ulicy paneli było widać, z wyższych punktów miasta nie mieliśmy okazji na obserwacje. Jednakże to nie kontrowersyjne panele zdecydowały o chęci zobaczenia bazyliki.



Już około 1350 roku istniała w tym miejscu kaplica św. Marii Magdaleny, zgodnie z legendą w jej pobliżu ukazała się Matka Boska i stąd się wzięły cudowne właściwości pobliskiego źródełka. Kaplicą i źródłem opiekowały się pokutnice (zwane magdalenkami) – stowarzyszenie kobiet „upadłych”, ubogich i chorych. Właśnie te gdańskie pokutnice stały się pod koniec XIV wieku zaczątkiem gdańskiego klasztoru św. Brygidy. Jej kult na całym Pomorzu pojawił się po tym, jak w II połowie XIV wieku w Gdańsku zatrzymał się kondukt żałobny ze szczątkami Brygidy Szwedzkiej (1303-1373), założycielki zakonu Najświętszego Zbawiciela. Jej ciało po śmierci przewożone było z Rzymu do Valdsteny w rodzinnej Szwecji, kondukt zmuszony był zatrzymać się w Gdańsku z powodu sztormu na Bałtyku. Tymczasowo szczątki Brygidy złożono najpierw w kościele Mariackim, a następnie przeniesiono do kaplicy pokutnic. Wierni przybywali, aby oddać hołd zmarłej, zapoczątkowało to kult Brygidy nie tylko w Gdańsku, lecz na całym Pomorzu.
Brygida została kanonizowana w 1391 roku. Już w 1392 roku przybyły do Polski pierwsze zakonnice z Vadsteny, tworząc zalążek przyszłego zgromadzenia brygidek. W 1394 roku rozpoczęto budowę dużego kościoła klasztornego, kaplica pokutnic została wkomponowana w bryłę tego kościoła. Rozwój bryły świątyni następował stopniowo, prace trwały wiele lat (do 1514 roku), a kolejne przebudowy i rozbudowy jeszcze dłużej…
W 1400 r. obok klasztoru żeńskiego, wzniesiono, oddzielony wysokim murem, klasztor męski. Do zadań jego kapłanów należało sprawowanie liturgii w kościele klasztornym i opieka duszpasterska nad siostrami brygidkami. W okresie reformacji kościół na krótko przeszedł w ręce luteranów, ale szybko wrócił zakonu. Pod koniec XVI wieku kościół spłonął (pożar rozpoczął się w celi przeora zakonu), podczas odbudowy, na początku XVII wieku, dodano do niego wieżę.
Na mocy rozporządzenia króla Prus Fryderyka Wilhelma III w 1817 roku nastąpiła sekularyzacja gdańskiego klasztoru św. Brygidy. Decyzja króla pruskiego oznaczała, że po śmierci ostatniej z żyjących zakonnic klasztor przejdzie na własność rządu pruskiego. Ostatnia z sióstr zmarła 26 sierpnia 1885 roku i została pochowana w podziemiach kościoła św. Brygidy w Gdańsku, obok innych brygidek.
W latach 1849-1851 rozebrano budynki klasztorne, budując na ich miejscu obecną plebanię. Kościół do 1920 roku pełnił funkcję kościoła garnizonowego. Budynki mieszkalne w jego otoczeniu zostały zburzone, na ich miejsce wzniesiono zbrojownię Landwehry i areszt wojskowy. W kościele jedną z kaplic zamieniono na miejsce dla więźniów.
W marcu i kwietniu 1945 roku, a więc już po wyzwoleniu miasta, wojska sowieckie poważnie zniszczyły świątynię. Pozostały jedynie mury oraz część sklepienia w prezbiterium. Wieża, znaczna część dachu i pozostałe sklepienie zwłaszcza w nawie północnej jak i południowej runęło. Bardzo poważnemu zniszczeniu uległo wyposażenie wnętrza. W 1957 i w 1969 roku to co pozostało, strawiły pożary. W takim stanie ruiny kościoła niszczały do 1970 roku. W tym właśnie roku władze wojewódzkie przekazały kościół diecezji, proboszczem parafii został ks. Henryk Jankowski. Niezależnie od tego, jak kontrowersyjna to była osoba i jakie obciążyły go oskarżenia o wykorzystywanie seksualne dzieci, należy mu się uznanie za odbudowę kościoła. Do roku 1974 odtworzono historyczny wygląd zewnętrzny świątyni z XVII wieku, łącznie z zabytkową wieżą.
Wydarzeniami, które wywarły znaczący wpływ w historii kościoła św. Brygidy, były te związane ze strajkami w sierpniu 1980 roku, kiedy to kościół św. Brygidy stał się centrum opieki duszpasterskiej nad strajkującymi robotnikami. Po ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku kościół św. Brygidy, dzięki wspomnianemu wcześniej księdzu Henrykowi Jankowskiemu, stał się ważnym punktem oporu przeciwko reżimowi komunistycznemu oraz miejscem wsparcia zdelegalizowanej „Solidarności” i jej członków. W 1988 roku kościół stał się Sanktuarium Matki Bożej Królowej Świata Pracy. Na terenie parafii znajdowały się w tym czasie trzy stocznie i liczne inne duże zakłady pracy. W 1991 roku Jan Paweł II nadał kościołowi świętej Brygidy tytuł bazyliki mniejszej. W 2010 roku rozpoczęła się, dzięki wsparciu Miasta Gdańska, renowacja elewacji zewnętrznej nawy południowej wraz z wieżą, a w roku 2011 renowacja elewacji zewnętrznej trzech stron prezbiterium.



Więcej zdjęć bazyliki zamieścił Tony (gdansk-i-wojewodztwo-pomorskie-t56105-30.html#p2187309).

Zwiedzanie bazyliki jest płatne, ulgowa „cegiełka” to wydatek 5 zł. W kolejnym odcinku wejdziemy do wnętrza świątyni.