Pomorze Zachodnie (Kołobrzeg i Trzebiatów, jesień 2025)

A to małe molo w pobliżu mojego sanatorium. Jak nie było czasu na dłuższy spacer, można było wyskoczyć na krótko chociaż tutaj.















Żegnam się z kołobrzeskimi plażami…



W kolejnych odcinkach będzie katedra.

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny to najcenniejsza budowla Kołobrzegu.



Pod murami bazyliki (od ul. Armii Krajowej) na wysokim cokole stoi pomnik Arcybiskupa Marcina Dunina, odsłonięty w 1990 roku.



Był on więziony przez Prusaków w twierdzy kołobrzeskiej od 9 października 1839 r. do 3 sierpnia 1840 r., internowany tam z powodu swoich poglądów w sprawie tak małżeństw, w których małżonkowie wyznawali różne religie. Pruskie prawo stanowiło, że synowie przyjmują religię ojca, a córki matki. Prawo kościelne natomiast wymagało w takim przypadku wychowania wszystkich dzieci w duchu religii katolickiej.

Wyrastające kraty z prawej i lewej strony postaci Dunina symbolizują uwięzienie arcybiskupa.Tablica od strony szczytu cokołu informuje, że arcybiskup tytułował się prymasem. Król pruski zakazał używać tego tytułu, ale biskup nadal go używał. Widniejąca na szczycie pomnika korona królewska to symbol władzy prymasowskiej. Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów symbolizuje wierność Polsce.



Blisko skrzyżowania ulic Armii Krajowej i Katedralnej od 2000 roku znajduje się Pomnik Tysiąclecia upamiętniający zjazd w Gnieźnie w 1000 roku z udziałem księcia Bolesława Chrobrego, cesarza Ottona III (pielgrzymującego do grobu św. Wojciecha) oraz legatów papieża Sylwestra II. Od tego czasu gnieźnieńskiemu arcybiskupstwu podlegały trzy biskupstwa: we Wrocławiu, w Krakowie i Kołobrzegu.



To stylizowany krzyż, solidny u podstawy, rozdarty w środku, u szczytu znów połączony. Jest on alegorią stosunków polsko-niemieckich na przestrzeni tysiąca lat. Bolesław i Otton starali się o sąsiedzkie stosunki między swymi krajami , oparte na wartościach chrześcijańskich. Potem nastał czas rozdarcia, czas wojen (połamany polski orzeł) i przelewu krwi (czerwona barwa na postrzępionych fragmentach). W Unii Europejskiej ramiona krzyża łączy gołębica z gałązką oliwną - symbol pokoju . W centrum umieszczono postacie Bolesława Chrobrego i Ottona III, w 2008 roku dodano rzeźby Polaka Jana Pawła II i jego następcy Niemca Benedykta XVI, papieży wpisujących się we współczesne relacje polsko-niemieckie.





Wcześniej w tym miejscu stał pomnik odsłonięty w 1903 roku, przedstawiający postacie e Joachima Christiana Nettelbecka i Augusta Wilhelma Antoniusa Grafa Neidhardt von Gneisenaua, obrońców oblężenia twierdzy Kołobrzeg przez wojska napoleońskie, rozpoczęte na początku marca 1807 roku i trwające do 2 lipca 1807 roku.

Data rozpoczęcia budowy kościoła Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu nie jest dokładnie znana, ale najprawdopodobniej zaczęto go wznosić około 1290 roku na miejscu dawnego kościoła św. Mikołaja. W kolejnych wiekach świątynię rozbudowywano (powstało aż 5 naw!) i przebudowywano, pod koniec XV wieku połączono wieżę północną i południową poprzez zamurowanie przerwy pomiędzy nimi.Po dodaniu hełmu, kościół zyskał ostateczny kształt widoczny do dziś.





Od XIV wieku pełniła rolę kolegiaty, od 1530 roku do końca II wojny światowej była to świątynia ewangelicka. Kościół wielokrotnie był poważnie uszkodzony w czasie oblężeń miasta w latach 1758-1761 i 1807, odbudowa nastąpiła dopiero w drugiej połowie XIX wieku. W mury katedralne (w części wieżowej) osadzono wówczas kule armatnie, pochodzące z różnych wojen. W 1945 roku podczas walk o Kołobrzeg świątynia została całkowicie zrujnowana i wypalona przez ostrzał artylerii radzieckiej. Po II wojnie światowej ruiny kościoła początkowo zamierzono rozebrać, lecz w 1957 roku (po przekazaniu kościołowi katolickiemu) jednak rozpoczęto odbudowę. Najpierw wyremontowano prezbiterium, pierwszą powojenną mszę katolicką odprawiono w już 1958 roku. W latach 60. XX wieku na mocy decyzji władz PRL w wieży kościelnej świątyni urządzono Muzeum Oręża Polskiego, a w pozostającej w ruinie nawie głównej eksponowano czołgi i działa. Cały kościół służy jako świątynia katolicka od 1974 roku (tylko w wieży jeszcze przez jakiś czas mieściła się wystawa oręża). W ciągu 10 lat kościół odbudowano, jednak wiele zabytkowego wyposażenia nie przetrwało i to, co oglądać możemy dziś, to tylko pamiątka po dawnych czasach świetności kołobrzeskiej katedry.





Bazylika Wniebowzięcia NMP jest wysoka (wieża ma 74 m), prezbiterium jest bardzo długie (ma 22 m), korpus nawowy ma 36 m długości i aż 43 m szerokości ( czyli jest szerszy niż dłuższy).

Do wnętrza katedry wchodzi się przez portal główny w kościelnej wieży.



Siedem łuków portalu symbolizuje siedem darów Ducha Świętego. Drzwi są współczesne, powstały w 1985 roku. Przedstawione są na nich sceny z życia Chrystusa, w górnej części widnieje Chrystus oraz czterej ewangeliści przedstawieni symbolicznie czterej ewangeliści.





Stojąc na wprost nawy głównej widzimy przed sobą dwa rzędy ośmiobocznych filarów. Cztery z nich (te między nawą środkową a południową) są odchylone od pionu o około 60 centymetrów. Przyczyną krzywizny jest niestabilność terenu, na którym świątynię zbudowano, a fundamenty filarów wykonane zostały z kamieni nieociosanych, wzmocnionych zaprawą wapienną, grunt więc osiadł nie tak długo od momentu wybudowania świątyni.



Na jednym z filarów odsłonięto zabytkowe malowidła.

Cennym zabytkiem katedralnego wyposażenia jest gotycka chrzcielnica z brązu odlana w 1355 roku przez miejscowego rzemieślnika. Jest to najstarsza metalowa chrzcielnica na Pomorzu Zachodnim. W 1945 roku ukryto ją w kościele w Dygowie, do Kołobrzegu wróciła w 1961 roku.



Misa chrzcielnicy wsparta jest na grzbietach czterech lwów wykonanych w 1693 roku (pierwotnie stała na czterach nóżkach). Na bocznej powierzchni misy znajduje się 26 płaskorzeźbionych scen z życia Chrystusa.





W skrajnej nawie południowej warto zwrócić uwagę na drewniane bogato zdobione stalle członków rady miejskiej z pierwszej ćwierci XV wieku. Boki udekorowane są scenami przedstawiającymi m.in. Sybillę Tyburską z cesarzem Augustem, Marię z Dzieciątkiem, grzesznika pożeranego przez smoka-diabła, biskupa i rycerza. Widoczne są także hełmy i tarcze rycerskie i tarcze .





W prezbiterium natomiast znajdują dębowe stalle kapituły wykonane w 1340 roku. Niestety zwykły turysta nie ma szans, żeby zobaczyć ich zdobienia…

Popatrzmy więc na umiejscowiony niedaleko stalli rajców gotycki świecznik siedmioramienny z 1327 roku - jedyny w Polsce i jeden z pięciu na świecie zachowanych gotyckich kandelabrów. Ma wysokość 4 m, rozpiętość ramion 380 cm , waży ponad 900 kg. Pierwotnie stał on w nawie głównej, tuż przed prezbiterium i miał być zapalany jedynie w dni świąteczne.
Podczas wojny siedmioletniej (1756-63) oraz kampanii napoleońskiej (1807) świecznik został nieznacznie uszkodzony, odrestaurowanie nastąpiło w 1895 roku. W czasie II wojny światowej świecznik rozmontowano i schowano w jednym z pomieszczeń gospodarczych bazyliki, tam przypadkowo w latach 50.XX w. trafili n niego robotnicy. Nie mając pojęcia jak cenny to eksponat, sprzedali świecznik na złom. Na szczęście Jan Frankowski (ten, który ma pamiątkową tablicę na Baszcie Lontowej) wykupił go ze składowiska złomu. Świecznik po konserwacji w latach 1961-1963 trafił do Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, do katedry kołobrzeskiej wrócił w 1981 roku.





Kształtem świecznik nawiązuje wyglądu żydowskiej menory, ale nie jest ze złota, lecz z brązu, no i nie jest wykuty z jednego kawałka metalu. Podstawa świecznika (w kształcie odwróconej misy) wsparta jest na trzech smoczych głowach, z których każda osadzona jest na grzbiecie lwa. Kolumna i poszczególne ramiona świecznika opleciona jest winoroślą, ozdobiona figurami 12 apostołów i 4 skrzydlatych aniołów. Siedem ramion świecznika oznacza siedem darów Ducha Świętego.

Na środku nawy głównej wisi ogromny drewniany świecznik-żyrandol zwany Koroną Schlieffenów.



Powstał prawdopodobnie w 1523 roku w warsztacie Mistrza Michała z Augsburga (twórcy ołtarza głównego w kościele Mariackim w Gdańsku). Żyrandol ma kształt cyborium, jest złocony i polichromowany. Ozdobiony jest dwiema dużymi rzeźbami Matki Bożej z Dzieciątkiem i św. Jana Chrzciciela oraz znacznie mniejszymi figurami przedstawiającymi apostołów oraz muzykujące anioły. Na szczycie umieszczony jest baldachim imitujący sklepienie niebieskie. Według legendy Schlieffenowie ufundowali świecznik, by odpokutować swe winy za śmierć Jakuba Adebara (został on skazany na śmierć w procesie, którego jednym z głównych inicjatorów była patrycjuszowska rodzina Schlieffenów).

(fotka z wikipedii)

W 1944 roku żyrandol zamurowano w niszy kościoła. Odkrył go prezydent Stefan Lipicki, któremu ten fakt ujawnił jeden z Niemców. Obiekt trafił na plebanię parafii Św. Marcina, a po renowacji powrócił do kolegiaty w 1962 roku. Początkowo znajdował się w prezbiterium, ale odbudowie katedry zawisł w nawie głównej. Ostatnią konserwację przeszedł w 2009 roku.

(moje zrobione przeze mnie, ale niestety słabo wyszło)

W katedrze wisi jeszcze jeden zabytkowy żyrandol – tzw. Korona Holkenów z 1420 roku. Żyrandol ufundowali dwaj synowie burmistrza Wincentego Holka, jest wykonany z mosiądzu, to jedyny zachowany na Pomorzu gotycki metalowy świecznik. Niestety, zdjęcia nie zrobiłam…

(fotka z Wikipedii)

Pod sklepieniem katedry, na belce tęczowej miedzy prezbiterium a nawą, znajduje się gotycki krucyfiks, umieszczony w tym miejscu w okresie odbudowy kolegiaty w latach 70.XX wieku. Do marca 1945 roku na emporze lektorium znajdowała się XV-wieczna grupa Ukrzyżowania, ale nie przetrwała walk o miasto. Nie odtworzono zniszczonego lektorium, zamiast tego pojawiła się belka pod łukiem tęczowym prezbiterium, na której umieszczono krucyfiks przywieziony w 1976 roku z kościoła parafialnego w Rymaniu. Krucyfiks ma wysokość 3,5 m, rozpiętość 2,2 m.wykonany został w formie „drzewa życia” z odrostami i pąkami – symbolami rozkwitu chrześcijaństwa.





Drugi, znacznie cenniejszy krucyfiks (wykonany w 1330 roku), znajduje się w zakrystii, a więc nie mogłam go zobaczyć.

W świątyni znajdziemy też tablice nagrobne i epitafia. Dawniej płyty nagrobne wmurowane były w posadzkę kościoła, wypełniając ją niemal całą. Usunięto je z posadzki podczas remontu katedry w latach 1870-1890, najcenniejsze umieszczono pionowo wzdłuż ścian. Część zachowała się do dziś…



Na pokazanym wcześniej zdjęciu z siedmioramiennym świecznikiem, za nim zobaczyć można gotycką płytę z wizerunkiem młodzieńca. Płyty nagrobne umieszczone są również w pobliżu stalli rajców



Moją uwagę zwróciło barokowe epitafium rodu Kameke, wykonane w 1718 roku. W katedrze umieszczono je po II wojnie światowej (wisi w przejściu pomiędzy północną kruchtą podwieżową a północną nawą), wcześniej znajdowało się w kościele w Strachominie.



Epitafium wykonano z piaskowca, ozdobiono alabastrowymi figurami Diany (z herbem) i Herkulesa (z maczugą), w podstawie umieszczono herb rodu i płaskorzeźbę uskrzydlonej czaszki.

W pobliżu bocznego wejścia do katedry możemy zobaczyć płaskorzeźbę „Ostatnia Wieczerza”, stanowiącą część nieistniejącego już ołtarza (dawniej znajdował się w prezbiterium) z końca XVII wieku. W 1807 podczas oblężenia Kołobrzegu przez wojska napoleońskie, jeden z pocisków spadł na prezbiterium niszcząc jego wyposażenie w ołtarz, z którego pozostała tylko predella z przedstawieniem Ostatniej Wieczerzy.



Na ścianach katedry wisi trochę obrazów, w tym kilka cennych. Nie mam ich na zdjęciach, ale warto o nich wspomnieć.
„Ukrzyżowanie” to obraz z około 1540 roku (został skradziony w 1990 roku i uszkodzony, ale udąło się go odzyskać i po restauracji wrócił do katedry w 1992 roku).

(fotka z Wikipedii)

„Chrystus przed Piłatem” powstał w w 1640 roku, postacie na obrazie mają stroje XVII-wieczne, współczesne autorowi dzieła. Obraz ten to najprawdopodobniej kopia obrazu Rembrandta „Ecce Homo”, powstał zaledwie kilka lat po oryginale, ale nie wiadomo kto tę kopię namalował.

(fotka z Wikipedii)

W 1492 roku powstał obraz-epitafium rycerza Siverta Grantzina – „Rycerz na cmentarzu”, zwany też „Tańcem Śmierci”. Inspiracją dla tego obrazu był najprawdopodobniej „Taniec śmierci” z Lubeki, namalowany w 1463 roku przez Bernta Notke. Nie bez wpływu dla wyboru tematu była również epidemia, jaka nawiedziła Kołobrzeg w 1485 roku.

(fotka z Wikipedii)

„Cnotliwa Niewiasta” została namalowana w 1494 roku temperą na desce. Dookoła postaci znajduje się tekst objaśniający symbole na obrazie (klucze na uszach i kłódka na ustach to przestroga przed plotkarstwem i gadulstwem, wąż w talii kobiety to atrybut roztropności, sokół jest symbolem odróżniania dobra od zła, gołąbek jest symbolem wierności i łagodności, krzyż w dłoni oznaczać ma pobożność, a otaczający go wianek czystość i niewinność, a końskie kopyta miały być zachętą do deptania grzechu i zła).

(fotka z Wikipedii)

W katedrze znajdują się trzy późnogotyckie drewniane tryptyki z przełomu XV i XVI wieku. Czwarty z zachownych gotyckich ołtarzy kołobrzeskiej świątyni (było ich niegdyś co najmniej 22) obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

W prezbiterium widnieje ołtarz główny – „Ostatnia Wieczerza” z 1504 roku. Niestety, jest za daleko, żebym mogła na zdjęciu uchwycić szczegóły…



Poniżej więc, zdjęcie z internetów. W centrum płaskorzeźba ze sceną tytułową, na skrzydłach figurki świętych. Na odwrocie skrzydeł tryptyku ponoć ma znajdować się „Zwiastowanie Marii Panny”, W predelli (pochodzącej z innego ołtarza) przedstawiono sceny z życia św. Jakuba.

(fotka z Wikipedii)

Ołtarz w 1945 roku był wywieziony do kościoła w Kostrzynie, do Kołobrzegu wrócił w 1958 roku i po renowacji, w 1966 roku ustawiony jako ołtarz główny.

Z bliska mogłam zobaczyć pozostałe dwa tryptyki.

Na lewo od prezbiterium wisi „Pokłon Trzech Króli” z około 1500 roku, polichromowany i bogato złocony. W scenie głównej widnieje postać Maryi trzymającej na kolanach Jezusa, przed nimi klęczy Melchior darujący złoto Dzieciątku. W tle widać św. Józefa z wołem i dwóch pozostałych – Kacper i czarnoskóry Baltazar. Na skrzydłach figury świętszym na rewersach skrzydeł namalowana Maryja i klęczący Anioł , czyli scena Zwiastowania.







W 1845 roku ołtarz okryto w Mierzynie, do Kołobrzegu wrócił w 1962 roku, odrestaurowany został w 1966 roku.

(fotka z Wikipedii)

Trzeci ołtarz z około 1500 roku to tryptyk św. Anny Samotrzeciej i św. Mikołaja, umieszczony jest na prawo od prezbiterium. Święta Anna na rękach trzyma małą Marię i Dzieciątko Jezus. Obok św. Anny widnieje św. Mikołaj z Bari, patron podróżników i żeglarzy. Ci sami święci przedstawieni są na rewersie skrzydeł tryptyku. Na skrzydłach bocznych w dwóch poziomach umieszczono figurki świętych, m.in. św. Piotra, św. Pawła, św, Ambrożego i św. Jerzego.



W 1945 roku ołtarz ukryto w kościele poza Kołobrzegiem, do katedry wrócił w 1961 roku, został odrestaurowany w 1966 roku, gruntowną konserwację przeszedł w 2010 roku. Predella tryptyku przechowywana jest w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

(fotka z Wikipedii)

23 października 2007 roku w krypcie pod kościołem pochowano pierwszego ordynariusza diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej kardynała Ignacego Jeża.





Jeszcze kilka innych zdjęć z kołobrzeskiej katedry…















I to tyle z Kołobrzegu



W kolejnych odcinkach będzie wypad do Trzebiatowa.

Trzebiatów

Pociągiem z Kołobrzegu do Trzebiatowa jedzie się około pół godziny, w jedną z niedziel (wtedy bowiem nie ma sanatoryjnych zabiegów) więc się tam wybrałam.
Jako że wypadu do Trzebiatowa nie planowałam, toteż nie za bardzo byłam do tego przygotowana. Nic więc dziwnego, że nie zobaczyłam wszystkiego, co w miasteczku warte obejrzenia, a przecież czasu mi nie brakowało. Niemniej jednak, i tak sporo się udało!

Trzebiatów (a zwłaszcza jego stara część) nie jest duży, leży w zakolu rzeki Regi. Do dziś zachował się średniowieczny układ miasta, częściowo otoczony murami obronnymi i fosą. Stare Miasto ma szachownicowy układ ulic, który powstał już w XIII wieku! Tworzą go 3 ulice wzdłużne (ze wschodu na zachód) i 5 poprzecznych (z północy na południe). W czasie przebudowy na przełomie XVII i XVIII wieku (po wielkim pożarze miasta) zachowano ten układ i zabudowę kamienic w rynku.

(fotka z Wikipedii)

Całość zespołu staromiejskiego wpisana jest do rejestru zabytków, a bogactwo architektury sprawia, że Trzebiatów zyskał przydomek Kazimierza Północy. W Kazimierzu Dolnym kiedyś byłam, ale że to dość dawno temu, więc jakoś takiego skojarzenia nie mam, chociaż w Trzebiatowie podobało mi się. Gdyby jeszcze aura tego dnia była bardziej słoneczna…

Zwiedzając Trzebiatów, można przejść Szlakiem Słonia . Czytałam o nim co nieco dzień przed przyjazdem do miasteczka, ale ostatecznie zrobiłam inaczej, chociaż znak szlaku widziałam (czerwona, słoniopodobna plama ) i moja trasa nieco się z nim pokrywała. Gdybym jednak przeszła tym szlakiem, to nie przegapiłabym jednego z ważnych jednego elementów, ale o tym potem.

Na razie ulica Wąska, do której dotarłam wkrótce po opuszczeniu dworca kolejowego. Tu właśnie można zobaczyć część murów miejskich. Zezwolenie na ich budowę miasto otrzymało od księcia pomorskiego Bogusława IV w 1299 roku, mury powstały do 1337 roku. Otaczały średniowieczną zabudowę miasta, w murach były wówczas 4 bramy (Kołobrzeska, Gryficka, Żeglarska i Łaziebna), ale żadna się nie zachowała.
Inne fragmenty ceglanych murów (przetrwało około 1600 m z 2500 m, tyle że są niższe niż w średniowieczu) znajdują się przy uliczkach: Kręta, Kozia, Łukowa – ale tam nie byłam.

Skupiłam się na najciekawszym elemencie murów – Wieży Prochowej. To jedyna ocalała baszta, powstała w pierwszej połowie XIV wieku, a w XV wieku została podwyższona.



Ceglana cylindryczna wieża ma wysokość około 21 m (pierwotnie miała 14 m) i średnicę 5,6 m. W przyziemiu znajduje się loch więzienny z nowym otworem wejściowym, na wyższych poziomach znajdowały się strzelnice i drewniany ganek obronny. Pierwotne wejście do baszty znajdowało się na drugiej kondygnacji, z ganku obronnego. Na szczycie był wcześniej taras wartowniczy, a całość zwieńczona była wieżyczką z ceglanym stożkiem. Początkowo baszta pełniła funkcję obronną i obserwacyjną, później służyła do przechowywania prochu strzelniczego.



Baszta została odbudowana w 1994 roku, w sezonie letnim jest udostępniona do zwiedzania.





Inna nazwa wieży to Baszta Kaszana. Związana jest z tą nazwą legenda o kaszy, która w XV wieku ocaliła miasto podczas ataku Gryficzan, mających liczne zatargi z Trzebiatowem o prawo do żeglugi rzeką Regą płynącą do morza…
Podczas jednego z napadów na Trzebiatów, Gryficzanie chcieli zakraść się do miasta po cichu. Jednemu z wojaków stróżujących na baszcie jego ukochana przyniosła michę gorącej kaszy. Kiedy młodzi przytulali się do siebie, w pewnym momencie przypadkiem potrącili miskę z gorącą kaszą stojącą w oknie baszty. Miska z gorącą kaszą spadła wprost na głowy wrogów skradających się pod murami wieży. Wrzask zaskoczonych i poparzonych Gryficzan zaalarmował obrońców Trzebiatowa.

Legendę o Baszcie Kaszanej przedstawia mural na ścianie kamienicy stojącej na rogu ul. Wojska Polskiego i ul. Kościuszki.







Na pamiątkę tego wydarzenia mieszkańcy Trzebiatowa organizują co roku (na przełomie lipca i sierpnia) Święto Kaszy. Kasza jest wtedy serwowana wszystkim chętnym, ponoć w 2004 roku w ciągu dwóch godzin zjedzono 732 kg kaszy!