Pomorze Zachodnie (Kołobrzeg, X-XI 2025)

A to małe molo w pobliżu mojego sanatorium. Jak nie było czasu na dłuższy spacer, można było wyskoczyć na krótko chociaż tutaj.















Żegnam się z kołobrzeskimi plażami…



W kolejnych odcinkach będzie katedra.

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny to najcenniejsza budowla Kołobrzegu.



Pod murami bazyliki (od ul. Armii Krajowej) na wysokim cokole stoi pomnik Arcybiskupa Marcina Dunina, odsłonięty w 1990 roku.



Był on więziony przez Prusaków w twierdzy kołobrzeskiej od 9 października 1839 r. do 3 sierpnia 1840 r., internowany tam z powodu swoich poglądów w sprawie tak małżeństw, w których małżonkowie wyznawali różne religie. Pruskie prawo stanowiło, że synowie przyjmują religię ojca, a córki matki. Prawo kościelne natomiast wymagało w takim przypadku wychowania wszystkich dzieci w duchu religii katolickiej.

Wyrastające kraty z prawej i lewej strony postaci Dunina symbolizują uwięzienie arcybiskupa.Tablica od strony szczytu cokołu informuje, że arcybiskup tytułował się prymasem. Król pruski zakazał używać tego tytułu, ale biskup nadal go używał. Widniejąca na szczycie pomnika korona królewska to symbol władzy prymasowskiej. Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów symbolizuje wierność Polsce.



Blisko skrzyżowania ulic Armii Krajowej i Katedralnej od 2000 roku znajduje się Pomnik Tysiąclecia upamiętniający zjazd w Gnieźnie w 1000 roku z udziałem księcia Bolesława Chrobrego, cesarza Ottona III (pielgrzymującego do grobu św. Wojciecha) oraz legatów papieża Sylwestra II. Od tego czasu gnieźnieńskiemu arcybiskupstwu podlegały trzy biskupstwa: we Wrocławiu, w Krakowie i Kołobrzegu.



To stylizowany krzyż, solidny u podstawy, rozdarty w środku, u szczytu znów połączony. Jest on alegorią stosunków polsko-niemieckich na przestrzeni tysiąca lat. Bolesław i Otton starali się o sąsiedzkie stosunki między swymi krajami , oparte na wartościach chrześcijańskich. Potem nastał czas rozdarcia, czas wojen (połamany polski orzeł) i przelewu krwi (czerwona barwa na postrzępionych fragmentach). W Unii Europejskiej ramiona krzyża łączy gołębica z gałązką oliwną - symbol pokoju . W centrum umieszczono postacie Bolesława Chrobrego i Ottona III, w 2008 roku dodano rzeźby Polaka Jana Pawła II i jego następcy Niemca Benedykta XVI, papieży wpisujących się we współczesne relacje polsko-niemieckie.





Wcześniej w tym miejscu stał pomnik odsłonięty w 1903 roku, przedstawiający postacie e Joachima Christiana Nettelbecka i Augusta Wilhelma Antoniusa Grafa Neidhardt von Gneisenaua, obrońców oblężenia twierdzy Kołobrzeg przez wojska napoleońskie, rozpoczęte na początku marca 1807 roku i trwające do 2 lipca 1807 roku.

Data rozpoczęcia budowy kościoła Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu nie jest dokładnie znana, ale najprawdopodobniej zaczęto go wznosić około 1290 roku na miejscu dawnego kościoła św. Mikołaja. W kolejnych wiekach świątynię rozbudowywano (powstało aż 5 naw!) i przebudowywano, pod koniec XV wieku połączono wieżę północną i południową poprzez zamurowanie przerwy pomiędzy nimi.Po dodaniu hełmu, kościół zyskał ostateczny kształt widoczny do dziś.





Od XIV wieku pełniła rolę kolegiaty, od 1530 roku do końca II wojny światowej była to świątynia ewangelicka. Kościół wielokrotnie był poważnie uszkodzony w czasie oblężeń miasta w latach 1758-1761 i 1807, odbudowa nastąpiła dopiero w drugiej połowie XIX wieku. W mury katedralne (w części wieżowej) osadzono wówczas kule armatnie, pochodzące z różnych wojen. W 1945 roku podczas walk o Kołobrzeg świątynia została całkowicie zrujnowana i wypalona przez ostrzał artylerii radzieckiej. Po II wojnie światowej ruiny kościoła początkowo zamierzono rozebrać, lecz w 1957 roku (po przekazaniu kościołowi katolickiemu) jednak rozpoczęto odbudowę. Najpierw wyremontowano prezbiterium, pierwszą powojenną mszę katolicką odprawiono w już 1958 roku. W latach 60. XX wieku na mocy decyzji władz PRL w wieży kościelnej świątyni urządzono Muzeum Oręża Polskiego, a w pozostającej w ruinie nawie głównej eksponowano czołgi i działa. Cały kościół służy jako świątynia katolicka od 1974 roku (tylko w wieży jeszcze przez jakiś czas mieściła się wystawa oręża). W ciągu 10 lat kościół odbudowano, jednak wiele zabytkowego wyposażenia nie przetrwało i to, co oglądać możemy dziś, to tylko pamiątka po dawnych czasach świetności kołobrzeskiej katedry.





Bazylika Wniebowzięcia NMP jest wysoka (wieża ma 74 m), prezbiterium jest bardzo długie (ma 22 m), korpus nawowy ma 36 m długości i aż 43 m szerokości ( czyli jest szerszy niż dłuższy).

Do wnętrza katedry wchodzi się przez portal główny w kościelnej wieży.



Siedem łuków portalu symbolizuje siedem darów Ducha Świętego. Drzwi są współczesne, powstały w 1985 roku. Przedstawione są na nich sceny z życia Chrystusa, w górnej części widnieje Chrystus oraz czterej ewangeliści przedstawieni symbolicznie czterej ewangeliści.





Stojąc na wprost nawy głównej widzimy przed sobą dwa rzędy ośmiobocznych filarów. Cztery z nich (te między nawą środkową a południową) są odchylone od pionu o około 60 centymetrów. Przyczyną krzywizny jest niestabilność terenu, na którym świątynię zbudowano, a fundamenty filarów wykonane zostały z kamieni nieociosanych, wzmocnionych zaprawą wapienną, grunt więc osiadł nie tak długo od momentu wybudowania świątyni.



Na jednym z filarów odsłonięto zabytkowe malowidła.

Cennym zabytkiem katedralnego wyposażenia jest gotycka chrzcielnica z brązu odlana w 1355 roku przez miejscowego rzemieślnika. Jest to najstarsza metalowa chrzcielnica na Pomorzu Zachodnim. W 1945 roku ukryto ją w kościele w Dygowie, do Kołobrzegu wróciła w 1961 roku.



Misa chrzcielnicy wsparta jest na grzbietach czterech lwów wykonanych w 1693 roku (pierwotnie stała na czterach nóżkach). Na bocznej powierzchni misy znajduje się 26 płaskorzeźbionych scen z życia Chrystusa.





W skrajnej nawie południowej warto zwrócić uwagę na drewniane bogato zdobione stalle członków rady miejskiej z pierwszej ćwierci XV wieku. Boki udekorowane są scenami przedstawiającymi m.in. Sybillę Tyburską z cesarzem Augustem, Marię z Dzieciątkiem, grzesznika pożeranego przez smoka-diabła, biskupa i rycerza. Widoczne są także hełmy i tarcze rycerskie i tarcze .





W prezbiterium natomiast znajdują dębowe stalle kapituły wykonane w 1340 roku. Niestety zwykły turysta nie ma szans, żeby zobaczyć ich zdobienia…

Popatrzmy więc na umiejscowiony niedaleko stalli rajców gotycki świecznik siedmioramienny z 1327 roku - jedyny w Polsce i jeden z pięciu na świecie zachowanych gotyckich kandelabrów. Ma wysokość 4 m, rozpiętość ramion 380 cm , waży ponad 900 kg. Pierwotnie stał on w nawie głównej, tuż przed prezbiterium i miał być zapalany jedynie w dni świąteczne.
Podczas wojny siedmioletniej (1756-63) oraz kampanii napoleońskiej (1807) świecznik został nieznacznie uszkodzony, odrestaurowanie nastąpiło w 1895 roku. W czasie II wojny światowej świecznik rozmontowano i schowano w jednym z pomieszczeń gospodarczych bazyliki, tam przypadkowo w latach 50.XX w. trafili n niego robotnicy. Nie mając pojęcia jak cenny to eksponat, sprzedali świecznik na złom. Na szczęście Jan Frankowski (ten, który ma pamiątkową tablicę na Baszcie Lontowej) wykupił go ze składowiska złomu. Świecznik po konserwacji w latach 1961-1963 trafił do Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, do katedry kołobrzeskiej wrócił w 1981 roku.





Kształtem świecznik nawiązuje wyglądu żydowskiej menory, ale nie jest ze złota, lecz z brązu, no i nie jest wykuty z jednego kawałka metalu. Podstawa świecznika (w kształcie odwróconej misy) wsparta jest na trzech smoczych głowach, z których każda osadzona jest na grzbiecie lwa. Kolumna i poszczególne ramiona świecznika opleciona jest winoroślą, ozdobiona figurami 12 apostołów i 4 skrzydlatych aniołów. Siedem ramion świecznika oznacza siedem darów Ducha Świętego.

Na środku nawy głównej wisi ogromny drewniany świecznik-żyrandol zwany Koroną Schlieffenów.



Powstał prawdopodobnie w 1523 roku w warsztacie Mistrza Michała z Augsburga (twórcy ołtarza głównego w kościele Mariackim w Gdańsku). Żyrandol ma kształt cyborium, jest złocony i polichromowany. Ozdobiony jest dwiema dużymi rzeźbami Matki Bożej z Dzieciątkiem i św. Jana Chrzciciela oraz znacznie mniejszymi figurami przedstawiającymi apostołów oraz muzykujące anioły. Na szczycie umieszczony jest baldachim imitujący sklepienie niebieskie. Według legendy Schlieffenowie ufundowali świecznik, by odpokutować swe winy za śmierć Jakuba Adebara (został on skazany na śmierć w procesie, którego jednym z głównych inicjatorów była patrycjuszowska rodzina Schlieffenów).

(fotka z wikipedii)

W 1944 roku żyrandol zamurowano w niszy kościoła. Odkrył go prezydent Stefan Lipicki, któremu ten fakt ujawnił jeden z Niemców. Obiekt trafił na plebanię parafii Św. Marcina, a po renowacji powrócił do kolegiaty w 1962 roku. Początkowo znajdował się w prezbiterium, ale odbudowie katedry zawisł w nawie głównej. Ostatnią konserwację przeszedł w 2009 roku.

(moje zrobione przeze mnie, ale niestety słabo wyszło)

W katedrze wisi jeszcze jeden zabytkowy żyrandol – tzw. Korona Holkenów z 1420 roku. Żyrandol ufundowali dwaj synowie burmistrza Wincentego Holka, jest wykonany z mosiądzu, to jedyny zachowany na Pomorzu gotycki metalowy świecznik. Niestety, zdjęcia nie zrobiłam…

(fotka z Wikipedii)

Pod sklepieniem katedry, na belce tęczowej miedzy prezbiterium a nawą, znajduje się gotycki krucyfiks, umieszczony w tym miejscu w okresie odbudowy kolegiaty w latach 70.XX wieku. Do marca 1945 roku na emporze lektorium znajdowała się XV-wieczna grupa Ukrzyżowania, ale nie przetrwała walk o miasto. Nie odtworzono zniszczonego lektorium, zamiast tego pojawiła się belka pod łukiem tęczowym prezbiterium, na której umieszczono krucyfiks przywieziony w 1976 roku z kościoła parafialnego w Rymaniu. Krucyfiks ma wysokość 3,5 m, rozpiętość 2,2 m.wykonany został w formie „drzewa życia” z odrostami i pąkami – symbolami rozkwitu chrześcijaństwa.





Drugi, znacznie cenniejszy krucyfiks (wykonany w 1330 roku), znajduje się w zakrystii, a więc nie mogłam go zobaczyć.

W świątyni znajdziemy też tablice nagrobne i epitafia. Dawniej płyty nagrobne wmurowane były w posadzkę kościoła, wypełniając ją niemal całą. Usunięto je z posadzki podczas remontu katedry w latach 1870-1890, najcenniejsze umieszczono pionowo wzdłuż ścian. Część zachowała się do dziś…



Na pokazanym wcześniej zdjęciu z siedmioramiennym świecznikiem, za nim zobaczyć można gotycką płytę z wizerunkiem młodzieńca. Płyty nagrobne umieszczone są również w pobliżu stalli rajców



Moją uwagę zwróciło barokowe epitafium rodu Kameke, wykonane w 1718 roku. W katedrze umieszczono je po II wojnie światowej (wisi w przejściu pomiędzy północną kruchtą podwieżową a północną nawą), wcześniej znajdowało się w kościele w Strachominie.



Epitafium wykonano z piaskowca, ozdobiono alabastrowymi figurami Diany (z herbem) i Herkulesa (z maczugą), w podstawie umieszczono herb rodu i płaskorzeźbę uskrzydlonej czaszki.