Santa Cristina Valgardena (po ladyńsku Santa Cristina Gherdëina) to środkowa z głównych miejscowości doliny. Nazwa pochodzi od patronki tutejszego kościoła parafialnego, który postanowiłyśmy odwiedzić. Nie wątpię, że do zobaczenia byłoby więcej
, ale już wcześniej zdecydowałyśmy o powrocie do Ortisei, aby wstąpić do tamtejszego muzeum. Gdyby nie kiepska pogoda na Monte Pana, zapewne nie zobaczyłybyśmy w Santa Cristina niczego.
(fotka ze strony
https://www.valgardena.it/en/s-cristina/)
Miejscowość została po raz pierwszy wspomniana w XIII wieku. Na przestrzeni wieków Świętą Krystynę nawiedzały liczne kataklizmy. Przykładowo w XIV wieku ogromne roje szarańczy miały zniszczyć plony, co doprowadziło do głodu. Nie wiadomo, w jakim stopniu mieszkańcy odczuli skutki ogólnoeuropejskiej epidemii dżumy w połowie XIV wieku. Pewne jest jednak, że w XIV wieku do już istniejących gospodarstw nie dodawano prawie żadnych nowych. Podczas nowego wybuchu epidemii dżumy w 1636 r., , odnotowano 85 zgonów. Należy również wspomnieć o strasznych powodziach z XIX wieku, zwłaszcza o tej z września 1882 roku. Po kilku dniach deszczu strumień Val Gardena wezbrał tak bardzo, że zmył wszystkie 19 mostów, a także kilka młynów i domów, zabijając dwie osoby. Podczas I wojny światowej wszyscy mężczyźni z Santa Cristina podlegający służbie wojskowej zostali powołani do wojska. Jak wynika z archiwum parafialnego, wielu z nich, przeważnie bardzo młodych, zginęło w Galicji walcząc z Rosją. Po przystąpieniu Włoch do wojny w maju 1915 r. pojawiła się potrzeba obrony również frontu południowego. Ostatnie lata wojny pochłonęły wiele ofiar na froncie w Dolomitach.
W 1919 roku Tyrol Południowy został wcielony do Włoch na mocy traktatu pokojowego w Saint-Germain. Po dojściu Mussoliniego do władzy, we Włoszech nastąpiła przymusowa italianizacja niemieckojęzycznej części Tyrolu Południowego, powodując głęboki konflikt polityczny i narodowościowy. Zabroniono używania języka niemieckiego, zmieniano oryginalne nazwy miejscowości i obiektów topograficznych na włoskie, rozwiązano administracyjnie niemieckojęzyczne organizacje kulturalne i zagarnięto ich majątek. Dochodziło nawet do ustalanych drogą administracyjną zmian oryginalnych nazwisk rodowitych mieszkańców na włoskie. Czynny opór rdzennej ludności spowodował surowe represje władz. W 1939 roku, w wyniku umowy Hitlera z Mussolinim, miejscowa ludność niemieckojęzyczna stanęła przed opcją wyboru między emigracją do Rzeszy (pozostawiając majątek i domy) a pozostaniem na miejscu, godząc się w ten sposób z italianizacją i na rezygnację z własnej kultury. Wybór ten spowodował głębokie podziały wśród społeczeństwa i zapaść gospodarczą, gdyż ponad 80% Tyrolczyków zdecydowało się na emigrację, zyskując później opinię nazistów (wybuch wojny sprawił jednak, że z emigracji skorzystało stosunkowo niewiele osób). Z kolei ci, którzy pozostali, byli piętnowani przez Niemców jako zdrajcy. Po kapitulacji Włoch w 1943 r. teren został wcielony do Rzeszy jako tzw. Strefa Operacyjna Przedgórza Alpejskiego. Oznaczało to bezpośrednie rządy nazistowskie, przymusowy pobór do Wehrmachtu i nasilenie represji, w tym deportacje do obozów koncentracyjnych osób sprzeciwiających się polityce nazistów. Pełna wymiana ludności nie powiodła się jednak, a po zakończeniu wojny większość emigrantów powróciła do Południowego Tyrolu. Problem statusu niemieckojęzycznej ludności Tyrolu Południowego stał się przyczyną długotrwałego konfliktu austriacko-włoskiego, a miejscowa ludność uciekała się nawet do ataków terrorystycznych na przedstawicieli państwa włoskiego oraz włoskiej infrastruktury, apogeum nastąpiło w 1961 roku. Członkowie organizacji terrorystycznych stanęli przed sądem, ale jednocześnie włoscy politycy przystąpili do sformułowania pakietu autonomicznego. W 1972 roku zatwierdzono ten pakiet, gwarantujący równouprawnienie języków niemieckiego i włoskiego w całej prowincji, dwujęzyczność (względnie trójjęzyczność z językiem ladyńskim) napisów w miejscach publicznych. W gminie Santa Cristina jęezykiem ojczystym dla większości mieszkańców jest wg wikipedii (dane z 2024 r.) język ladyński, którym włada tu
aż 87,79 % ludności , odpowiednio niemiecki to 5,36%, włoski 6,85 %.
.png "Weteran")
napisał(a) dangol » 12.06.2026 09:43 
zasłonięty, więc nie było szans na jego zobaczenie. W internetach można natknąć się na jego fotkę z przedstawieniem Wniebowzięcia NMP, poniżej którego widać patronów kościoła: św. Antoniego Opata oraz św. Krystynę z Bolseny. 
), no i ambona.
