.png "Weteran")
Gród w tym miejscu istniał już w XIII wieku, w latach 1354-13870 król Kazimierz Wielki zbudował murowany zamek. Król Kazimierz Wielki nazwał zamek Ociec u Skały, nawiązując do tułaczki swego ojca Władysława Łokietka w tych okolicach, kiedy uciekał przed wojskami Wacława i schronił się w tutejszej grocie. W okresie panowania Jagiellonów zamek wraz z okolicznymi wsiami i folwarkami stał się starostwem. Starostowie nie traktowali niestety zamku jako swej rezydencji , w efekcie na początku XVII wieku zamek był w złym stanie. W 1619 roku zamek kupił Mikołaj Koryciński z Pilicy herbu Topór, który dokonał remontu i przebudowy całego założenia. Wtedy w południowej części wzgórza powstał okazały budynek mieszkalny i dodatkowo przebudowano fortyfikacje. W 1655 roku Szwedzi po przejęciu zamku doszczętnie go zrabowali i częściowo spalili, na jego terenie przez pewien czas mieli magazyn broni i żywności. Zamek został odrestaurowany przez Korycińskich w 1660 roku. Po Korycińskich miał kolejnych właścicieli. Jeszcze w XVIII wieku tętnił życiem, w 1787 roku na zamku gościł króla Stanisława Poniatowskiego. Zamek w 1802 roku został jednak opuszczony, a ówczesny właściciel Teofil Załuski wywiózł z niego ruchomości. Wkrótce też zaczęto rozbierać grożące zawaleniem mury, zamek popadł w całkowitą ruinę. Późniejsze projekty odbudowy nie zostały zrealizowane, natomiast prace zabezpieczające, prowadzone w XIX i na początku XX w., pozbawiły budowlę wielu elementów zabytkowych. W 1989 roku dyrekcja OPN podjęła niewielkie prace zabezpieczające przy budynku bramnym. Prace konserwatorskie i badawcze na szerszą skalę prowadzono w 1991 roku. W 1996 roku w bramie zamkowej urządzono ekspozycję. Ostatnia gruntowna konserwacja ruin miała miejsce w latach 2016-2019, podczas której skupiono się na zachowaniu oryginalnych elementów oraz stworzeniu nowej ekspozycji w wieży.
Zamek stał na spłaszczonym szczycie wzgórza o stromych, skalistych skarpach. Do budowy kazimierzowskiego zamku użyto miejscowego kamienia wapiennego uzyskanego z kamieniołomu znajdującego się na terenie zamku. Dominującym elementem pierwotnej warowni była posadowiona w najwyższym miejscu skały oktogonalna od zewnątrz, lecz okrągła w środku wieża, która miała trzy piętra i liczyła 13 metrów wysokości. Zbudowana była z regularnych kamiennych ciosów o grubości do 3 metrów, pełniła funkcję punktu obserwacyjnego i miejsca ostatniej obrony załogi. Kamienny mur obwodowy o grubości do 1 metra biegł po krawędziach zbocza i skał, otaczając obszerny dziedziniec. Wjazd do zamku znajdował się po stronie zachodniej, w bezpośrednim sąsiedztwie ośmiobocznej wieży i prowadził drewnianym mostem zwodzonym, przerzuconym nad sztucznie wykopaną suchą fosą, i dalej przez czworoboczną wieżę bramną przylegającą od południa do skały, na której wzniesiono stołp. Piętrowy budynek bramny z pomieszczeniem dla straży wyposażony był w masywną żelazną kratę i mechanizm do podnoszenia ostatniego przęsła mostu, a także w otwory strzelnicze. We wschodniej części dziedzińca stał murowany gotycki dom mieszkalny o wymiarach około 10 x 50 metrów. Flankowany był dwiema narożnymi czworobocznymi basztami, z częścią reprezentacyjną na drugiej kondygnacji i obronną - na trzeciej. Całość uzupełniały zabudowania o charakterze gospodarczym oraz głęboka na 48 metrów (obecnie sporo mniej), kuta w skale cysterna na wodę. W połowie XVII-go stulecia zamek wzbogacony został o budynek mieszkalny posadowiony na wysuniętym cyplu skalnym. Był to podpiwniczony, okazały dwupiętrowy kamienny gmach wzniesiony na planie prostokąta. Jego część mieszkalna składała się z przedsionka, głównej sieni, sześciu izb i dwóch alkierzy. Na piętrze zamiast dwóch izb znajdowała się jedna duża sala. Wyższą kondygnację wyposażono w strzelnice skierowane w stronę bramy wjazdowej i na przedpole muru obronnego. Do tego budynku przylegała od północy barokowa kaplica.
.png "Cromaniak")
.
