Gambia i Senegal, grudzień 2025.

Wizyta w szkole.

















Ksiądz przypływa co jakiś czas.



































Drzewo kapokowe, święte drzewo animistów. Miejsce sakralne, w którym miejscowi składają dary duchom opiekuńczym.
Animizm i fetyszyzm to obecne tu religie plemienne, oprócz islamu i chrześcijaństwa.

Bar i plaża przy przystani.

Wieczorem całą grupą pojechaliśmy do knajpy z muzyką na żywo poskakać przy afrykańskich rytmach.


















Klienci takiego lokalu to głównie panowie szukający damskiego towarzystwa i zarabiające w taki sposób ładne dziewczynki, właściwie dzieci. Młodzi chłopcy pracują na plażach, gdzie maja swoje rewiry. W miasteczku nie brakuje hotelików, które wynajmują pokoje na godziny.

Oprócz pieniędzy ci młodzi ludzie liczą na spotkanie kogoś, kto pomoże im przedostać się do raju jakim dla nich ma się stać Europa. Absolutnie nie trafiają do nich argumenty, że Europejczyk żeby mieć pieniądze musi się uczyć i pracować. W takim przekonaniu utwierdzają ich ci, którym udało się wyjechać i załapać na zasiłek socjalny, a fotografują się na tle cudzych domów i samochodów.

W czasie naszego pobytu głośno było o łodzi, która z Bandżulu w listopadzie wypłynęła w stronę Europy i słuch po niej zaginął. 31 grudnia zatonęła następna.

Granicę lądową Gambia-Senegal przekraczaliśmy cztery razy. Niestety, pod żadnym pozorem nie można tam wyciągnąć telefonu, bo byłby to pretekst do płacenia kolejnego haraczu.

A było to ciekawe doświadczenie. Fizycznie taka granica to zardzewiały łańcuch, albo podparty deską szlaban i obskurna buda z zakratowanym okienkiem. Pracuje tam bardzo dużo osób, z których każdy ma władzę i może spowodować, że będziemy stali kilka godzin. W takiej sytuacji bardzo przydatny był miejscowy przewodnik. Na pierwszej granicy miał kuzyna, na następnych wiedział z kim rozmawiać.

Duża ilość ludzi w takich miejscach to liczni sprzedawcy wszystkiego oraz chmary żebrzących dzieciaków. Jest wśród nich grupa szczególna- tzw. dzieci ulicy i tych należy się obawiać. Są to dzieci autentycznie pozostawione na ulicy przez samotne matki, dzieci osierocone lub pochodzące z wielodzietnych rodzin, które nie były w stanie ich wykarmić. Takich dzieci szukają „opiekunowie”, traktując je jak inwestycję, która musi się zwrócić. Są w specjalny sposób szkolone żeby kraść. Np. z zawieszonego i ozdobionego dzwoneczkami ubrania muszą wyjąć telefon czy portfel w taki sposób żeby nie narobić hałasu. Po zdanym egzaminie są wysyłane na ulicę, gdzie maja ze sobą współpracować. Nawet jeżeli turysta szybko zorientuje się, że został okradziony i wezwie policję, ta zastanie tylko biedne płaczące dziecko, a zdobycz podawana z rąk do rąk jest już u zleceniodawcy. Dzieci często są okaleczane- oślepiane, ze złamanymi kończynami, poparzone, żeby wzbudzały litość. Za powrót bez łupów są karane. W końcu są sprzedawane jako dawcy organów lub zabawki pedofili. Zajmują się tym całe gangi, a korupcja jest tak daleko posunięta, że fałszowanie dokumentów nie stanowi żadnego problemu.

Łapownictwo jest tez zasadniczą przyczyną, dla której nie zainwestuje tu żadna firma. O ile koszty budowy i wyposażenia przedsiębiorstwa, szkolenia pracowników i płac da się oszacować nawet gdyby były wysokie, to kwoty, które trzeba dawać na każdym etapie pod stołem nie są nawet w przybliżeniu określone i nie mają górnej granicy. Kosztuje każdy papier, na każdym etapie …

Oprócz granic płaciliśmy na tzw. punktach kontrolnych; w Senegalu Południowym dosłownie na każdym. Policja zawsze jest w stanie znaleźć usterkę w rozklekotanym busie na łysych oponach i przedłużyć kontrolę do kilku godzin, na co nie mogliśmy sobie pozwolić. Nasz czarnoskóry przewodnik miał już to przećwiczone. Wyskakiwał z odliczoną kwotą, witał się z mundurowym, klepali się po pleckach i jechaliśmy dalej. W innych krajach afrykańskich wymuszanie płatności jest bardziej zawoalowane, np. taki stęka, że napił by się kawy, zapalił fajkę- a nie ma. Albo, że wczoraj wydał córkę za mąż i dużo go to kosztowało … Wszędzie w Afryce policja dorabia w ten sposób.

Teraz zmierzaliśmy do Senegalu Północnego i dotarliśmy do przystani promowej w Bandżulu. Tu mieliśmy obejrzeć spektakl pt. przeprawa promowa Bandżul- Barra. Kursują wahadłowo dwa promy, mniejszy i większy, ale to nie zaspokaja potrzeb w tym zakresie. Most wybudowano 120 km. dalej, koło Farafrenni. To jakieś trzy godziny w jedną stronę, więc był to plan B. na wypadek gdyby prom nie kursował z powodu dużej fali, lub gdyby się popsuł.

Jak dojechaliśmy prom właśnie rozładowywano, ale mimo starań przewodnika nie było żadnej szansy dostać się na niego. Ilość chętnych była dwukrotnie większa niż ładowność łajby. Tu sytuacja jest bardziej skomplikowana niż na punktach kontrolnych, ilość ważnych osób decydujących kto popłynie jest duża; zapłacenie pierwszemu, który przez główną bramę wpuszcza do portu nie załatwia sprawy. Żaden kierowca nie wyłącza silnika, więc przez kolejną godzinę przy 32 stopniach w cieniu inhalowaliśmy spaliny. Przewodnik nie próżnował i na drugi prom wjechaliśmy jako jedni z pierwszych. Było to ważne o tyle, że jeszcze mieliśmy szansę wyjść z autobusu i dostać się na górny pokład, na który pasażerowie wpuszczani są na końcu. Ci ludzie w ogromnym ścisku jak przestępcy czekają za kratą, a ten który ma klucze czyli władzą chodzi i potrząsa im przed nosem tymi kluczami.

Taką samą ceremonię odbyliśmy w drodze powrotnej. Dla przejrzystości relacji zdjęcia zamieszczam razem. Prom płynie 45 minut. W pierwszą stronę przeprawa zajęła nam ponad trzy i pól godziny, z powrotem ciut krócej.

W tej masie ludzi, na którą patrzyliśmy, wyróżniały się młode kobiety. Ich kolorowa odzież, często taka sama dla mamy i córki, nawet jeżeli była tylko zawiązanym kawałkiem materiału, przyciągała wzrok. Z tobołem na głowie i dzieckiem na plecach poruszały się z gracją. Pogodne twarze nie wyrażały zniecierpliwienia, miałam wrażenie że są dumne i zupełnie pogodzone z rzeczywistością.

Sposób wiązania dziecka na plecach.

Na dwie ostatnie noce zameldowaliśmy się w Hotelu Le Djiosfala w miejscowości Toubakouta. Do centrum wsi był kilometr drogi piękną aleją wysadzoną drzewami mahoniowymi. Po sąsiedzku mieścił się sklep spożywczy i drugi ze starociami, ale nie było tam rzeczy, którą chciała bym kupić. Na dziedzińcu hotelu panie namawiały na kupno suwenirów. I od nich, raczej z litości niż z potrzeby, wzięłam dżem z baobabu i z papai, płacąc 13 zł. za słoik.

W tym hotelu przewidziano dla nas uroczystą kolację wigilijną. Mirek jadł i popijał, a ja tak jak większa część grupy miałam nudności i gorączkę. Najbiedniejsi byli ci z wymiotami i biegunką, bo po drodze nie było toalet. Zatrzymywaliśmy się w suchej trawie na poboczu. Największą uciechę mieli czarnoskórzy obserwatorzy naszych wyczynów; nie wiem czy ktoś we wsi im uwierzył, że widzieli przy drodze kilkanaście par białych pośladków.

Zaraza trzymała mnie dobę. Postanowiłam nadrobić zaległości i do następnej hotelowej kolacji dokupić sobie wino. Pytałam kelnera, który potwierdził, że to wino senegalskie więc tym bardziej chciałam spróbować. Wino nie było złe więc zaczęłam oglądać butelkę, a na niej stało wyraźnie napisane, ze to trunek hiszpański. Sprawdziłam w internecie, to wino stołowe, które może kosztować około 60 zł. Senegal żadnego wina nie produkuje. W hotelu butelka kosztowała 35 000 CFA, czyli 225 zł. Średnia płaca w Senegalu w 2025 roku to podobno 112 000 CFA. Czyli zaszalałam





Obiad, który zjadłam w knajpce w tej wsi kosztował 32 zł. Wyschnięta okopcona ryba i łyżka ryżu. O sałatkach nie słyszeli.









Toubakouta.

Rezerwat Fathala to własność prywatna. Z sześciu tysięcy hektarów powierzchni wykorzystuje się tylko dwa tysiące. Można zobaczyć zwierzęta wykupione z ogrodów zoologicznych RPA- żyrafy, zebry, bawoły, guźce, nosorożec, małpki i kilka rodzajów antylop. Przy wejściu jest sadzawka z krokodylami i trawniczek dla żółwi.

Kontrowersyjną atrakcją rezerwatu jest spacer z lwami. Opiekunowie zapewniają, że zwierzęta są dobrze traktowane i od małego przyzwyczajane do kontaktu z człowiekiem. Lewki wyglądały dobrze i były chyba najedzone do syta bo nie oblizywały się na nasz widok. Z ociąganiem, ale wykonywały polecenia opiekunów.

Gdyby nie było tego w programie wycieczki, sama bym tu nie przyszła. Ale z drugiej strony nasze pieniądze pozwalają przeżyć tym zwierzakom. W Gambii i Senegalu nie ma już na wolności dużych zwierząt, wszystkimi zaopiekowali się kłusownicy.









































To co nam bardzo się nie podobało to wypalanie traw. W czasie naszej obecności w parku grupa zatrudnionych podpalaczy polewała benzyną sucha trawę i wzniecała ogień. A pracownica rezerwatu przekonywała nas, że to rozwiązanie bardzo dobre dla środowiska.

Nasze pożegnanie z Afryką to był rejs wieczorową porą po rzece Saloum na Wyspę Baobabów.
W skupiskach mangrowców żyją kolonie ostryg, przyklejone do ich korzeni. Na gałęziach nocuję ptaki- czaple, kormorany, zimorodki. Ptasie towarzystwo jest bardzo hałaśliwe zanim zaśnie.