Gambia i Senegal, grudzień 2025.

Połowę opłaty za przejazd daliśmy już na początku, bo auto trzeba było zatankować. Na końcu dopłaciliśmy resztę. Wysiedliśmy na ulicy Senegambia pod supermarketem, w którym można było kupić wodę, piwo i pastę do zębów, o której zapomniałam. Za znane nam europejskie artykuły trzeba zapłacić 3x więcej niż u nas.

Zwierzęta w Gambii maja tak samo ciężki żywot jak ludzie, ale w tym jednym miejscu była woda i karma dla psów.

W niedzielę zaczęliśmy wspólne zwiedzanie. Tak wyglądała trasa naszego przejazdu z zastrzeżeniem, że przez Farafenni będziemy jechać tylko w przypadku złej pogody, gdy nie będzie możliwa przeprawa promowa Banjul-Barra. A dla nas prognozy były dobre.
Dzisiaj też zależało nam na dobrej pogodzie bo zmierzaliśmy do portu na rzece Gambia.






Czekał nas trzygodzinny rejs na wyspę St. James, obecnie nazywaną wyspą Kunta Kinteh. Nazwę nadano na cześć Kunta Kinte, bohatera książki "Korzenie", który stamtąd pochodził. Nie ma jednak na to żadnych dowodów, podobnie jak nie potwierdzono danych o pochodzeniu autora książki. Zbudowany w XVII wieku, przy udziale Brytyjczyków, Holendrów i Francuzów, fort był kluczowym miejscem transatlantyckiego handlu niewolnikami, gdzie Afrykanie byli przetrzymywani w tragicznych warunkach przed deportacją do Ameryki.

Po drugiej stronie oceanu czekało na nich równie złe traktowanie i ciężka praca. W porównaniu do afrykańskich, w Ameryce mieli lepsze warunki socjalne, ale dalej byli traktowani jak rzeczy, a nie ludzie. W 2011 roku byliśmy na takiej plantacji trzciny cukrowej w koło Nowego Orleanu i mieliśmy możliwość poznać dalsze losy tych, którzy dotarli tam żywi. W Oak Alley jest muzeum niewolnictwa, które zwiedziliśmy.

Podnoszący się poziom oceanu i erozja zagraża pozostałościom fortu. Wyspa jest wpisana na listę UNESCO, w związku z czym Gambia dostała na ten cel 25 tys. dolarów. Z tego 7 tys. wypłacone w 2022 roku przeznaczone było konkretnie na remont mola. Oczywiście w pomoście nie została wymieniona nawet jedna deska i wysiadając z łodzi trzeba uważać żeby nie skręcić kostki. Kasa zasiliła konto kacyka i jego przybocznych. Jak to się dzieje, że taka organizacja nie kontroluje na co idą wpłacane przez nich pieniądze?

W podobny sposób rozchodzi się kasa przekazywana krajom afrykańskim przez inne organizacje międzynarodowe. Nasz znajomy prawnik, zatrudniony przez duży niemiecki koncern farmaceutyczny, był wysłany w ubiegłym roku w ślad za pieniędzmi które darowała jego firma. Na miejscu delegacja stwierdziła, ze adresaci tej pomocy nie dostali praktycznie nic …

Aktualny prezydent jest takim samym złodziejem jak jego poprzednik, który ustępując ze stanowiska po prostu wyczyścił kasę państwa nie ponosząc za to żadnych konsekwencji. Żyje sobie spokojnie w rezydencji na przedmieściach Bandżulu.













































Makieta fortu.

Na wyspie spotkałam zieloną roślinę z ładnymi fioletowymi kwiatami. To jabłoń sodomiczna, czyli mleczara wyniosła, roślina trująca. Posiada owoc podobny do dużego zielonego jabłka, który po rozgnieceniu zachowuje się jak purchawka. Często sadzona przy domach, w których rodzi się dziecko; ma chronić je przed złymi duchami.








Ozdoba wyspy są baobaby.

Baobab jest rośliną endemiczną na Madagaskarze, ale jeden gatunek rośnie w Australii i jeden właśnie w Afryce. Drewno nie ma dużej wartości, jest miękkie i gąbczaste. Za to gruby pień jest rezerwuarem wody. Młode liście można jeść jak warzywo. W porze suchej drzewo zrzuca liście, widzieliśmy tylko duże owalne i omszałe owoce. Z nasion uzyskuje się olej. Piliśmy sok z kwaskowatego miąższu, niestety był dosładzany. Do domu przywiozłam dżem.

Wśród ruin jest symboliczny grób Kunta Kinte.

Następna godzinka to przeprawa z wyspy na ląd do miasteczka Albreda. Na łodzi podano nam obiad.






















































Przy nabrzeżu stoi pomnik niewolnictwa.

Ruiny portugalskiego kościoła z XV wieku.




















Drzewo kapokowe. Takie drzewa dorastają do 70 m. wysokości i 3 m. średnicy. Kolczasta kora gromadzi wodę. Włókna otaczające nasiona są super lekkie (80% powietrza), wodoodporne, świetnie izolują i dlatego były używane do produkcji kamizelek ratunkowych. Nasiona mogą wykiełkować nawet po pięćdziesięciu latach.



































Spacerkiem poszliśmy do Muzeum Niewolnictwa. Towarzystwa dotrzymywał nam policjant, który przeganiał biegnące za nami dzieci.

Muzeum jest bardzo skromne- trochę dokumentów i zdjęć, narzędzia tortur, broń. Nie pozwolono na fotografowanie. Miejscowy przewodnik interesująco prawił o losach swojej rodziny. Co ciekawe, za całe zło w równym stopniu obwiniał kolonizatorów jak i własnych przodków, którzy sprzedawali współplemieńców za błyskotki, np. za lampę lub lusterko.































Droga powrotna zajęła nam mniej czasu, płynęliśmy z prądem.

Poniedziałek zaczęliśmy od wizyty w mieście Bandżul.












Jedyny zabytek to Łuk Triumfalny z popsutą windą i ubikacją bez wody, ale z płatnym wstępem.
Z tarasu na górze można popatrzeć na miasto.































































Obok stoją trybuny, z których w czasie świąt narodowych publika wiwatuje przywódcy.

Do Meczetu Króla Fahada (arabskiego) niewierni nie mają wstępu.




















Ten wyjechał prosto z serwisu.







































Byliśmy natomiast w kościele katolickim, który odwiedził Jan Paweł II. Wszędzie na świecie w takich miejscach były przynajmniej pamiątkowe tablice; tu- nic.

Targowisko miejskie. Z nazwy nie usunięto imienia brytyjskiego kolonizatora. Sprzedawcy bardzo nerwowo reagowali na widok aparatu.






























Kupiliśmy magnesiki i maskę z drzewa hebanowego, przynajmniej nie są chińskie.

















Kawa tuba to regionalny napój Senegalu i Gambii, przyprawiony senegalskim pieprzem jeszcze w strąkach i goździkami. Mobilne kawiarenki to częsty widok na ulicach.

Dalej to już ulice Bandżulu i Serrekundy- to co widziałam przez brudne okno autobusu.

To co najbardziej się rzucało w oczy i nas drażniło, to wszechobecne śmieci. Ci ludzie siedzą w śmieciach dłubiąc w nosie i nie maja potrzeby uprzątnąć tego bajzlu. Sposób pozbywania się odpadów przez rzucanie pod nogi lub za siebie wyssali z mlekiem matki i nie potrafią inaczej. Tyle, że kiedyś odpady organiczne zjadały zwierzęta, a z resztą radziła sobie przyroda. Teraz plastiki będą leżały kilkadziesiąt lat. System nakazów i kar miałby sens pod warunkiem istnienia zorganizowanego sposobu utylizacji odpadów. A takiego w całej Gambii nie ma, a w Senegalu funkcjonuje tylko w Dakarze. Jedynym dostępnym sposobem pozbycia się śmieci jest spalanie.

Oprócz śmieci produkowanych lokalnie jest jeszcze większy problem odpadów przysyłanych w ogromnych ilościach z Europy, w tym tych toksycznych oraz elektrośmieci. Firmom europejskim bardziej opłaca się wysłanie złomu jako darowizny do Afryki niż utylizacja na miejscu, chociaż obie strony mają świadomość, że towar trafi od razu na nielegalne wysypisko.

Tak samo postępują światowe koncerny modowe. Żeby nie obniżać cen i nie płacić za utylizację, posługując się organizacjami charytatywnymi wysyłają odzież w rozmiarze XS jako używaną lub wybrakowaną do wielu krajów Afryki, ale także do Ameryki Południowej. Szmaty zupełnie nieprzydatne w tamtych warunkach leżą w rzekach, kanałach lub na pustyni.

Swoje dokładają Chińczycy, którzy przysyłają tu najtańsze wyroby z plastiku.

Przywódcy światowi, z których każdy na szczyt klimatyczny leci własnym odrzutowcem, godzinami p…dolą o ochronie klimatu i środowiska, udając że takie problemy nie istnieją. A jedyne co są w stanie wymyślić, to normy jakie musi spełniać mój kominek.